Yenisahra Hurda Kablo

Yenisahra’da Hurda Kablo Potansiyeli

Yenisahra, İstanbul’un Ataşehir ilçesine bağlı merkezî bir mahalledir. D-100 ve TEM otoyollarına yakın konumu, metro ve metrobüs hatlarına erişimi sayesinde ulaşım açısından avantajlı bir semttir. Mahallede Optimum AVM gibi büyük alışveriş merkezleri ve çeşitli işyerleri yer almakta; aynı zamanda kentsel dönüşüm projeleri ile eski yapıların yenilenmesi planlanmaktadır. Bu yapılaşma ve dönüşüm süreci, eski binaların elektrik tesisatlarının sökülmesi sonucu hurda kablo oluşumuna yol açabilir.

Ataşehir Yenisahra’da çeşitli sanayi veya ağır imalat tesisleri bulunmasa da, Koç Caddesi civarında otomobil servisleri ve küçük atölyeler yoğunlukta olduğu bilinmektedir. Bu tür işletmeler bazen eski ekipmanlarını yenilerken kablo parçalarını hurda olarak çıkarabilir. Ayrıca ev ve işyeri tadilatları, bina yenilemeleri gibi faaliyetler de bakır kablo hurdası ortaya çıkarır. Mertsan HURDA gibi yerel geri dönüşüm firmaları, Yenisahra’da bulunan işletme, sanayi tesisi ve evlerden hurda metal ve diğer atıkları topladıklarını belirtmektedir. Dolayısıyla Yenisahra’da hurda kablo toplama ve geri dönüşüm faaliyeti aktif olarak yürütülmektedir. Semtin merkezi konumu ve yollar üzerindeki konumu, hurda araçlarının kolayca yük alıp boşaltmasını sağlar.

Hurda kablolar, içlerindeki değerli metaller (özellikle bakır) nedeniyle geri dönüşüm sektöründe önemli bir ham madde olarak kabul edilir. Kablo hurdalarının geri dönüştürülmesi, metal cevher tüketimini azaltarak doğal kaynakların korunmasına ve atık miktarının azaltılmasına yardımcı olur. Özellikle Yenisahra gibi şehir içi yerleşim alanlarında toplanan kablo hurdaları, enerjinin yeniden üretimine katkı sağlarken çevresel atıkları da minimuma indirir.

Aşağıdaki bölümlerde Yenisahra’ya özgü hurda kablo türlerinin başlıkları altında teknik özellikleri, kullanım alanları ve geri dönüşüm açısından önemi ele alınacaktır.

Soyulmuş Bakır Kablo

Soyulmuş bakır kablo, plastik veya kauçuk dış kılıfı mekanik olarak tamamen uzaklaştırılmış kablodur. Bu işlem sonucunda geriye yalnızca saf bakır iletken kalır. İnşaat ve elektrik sektöründe kullanılan bakır kablolar, hurdaya ayrılmadan önce genellikle bu şekilde soyularak değerleri artırılır. Soyulmuş kablo, üzerinde izolasyon veya diğer yabancı madde içermediği için hurda piyasasında en yüksek fiyata sahip bakır türlerinden biri olarak değerlendirilir. Elde edilen bakır doğrudan ergitilerek yeni katot bakır veya kablo üretiminde kullanılabilir. Yenisahra’daki binaların elektrik tesisatlarında yenileme ya da bakım çalışmaları yapıldığında, ortaya çıkan atık kablolar soyularak değerlendirilebilir.

Soyulmuş kablo hurdası elde etmek, hem satıcıya yüksek gelir sağlar hem de enerji tasarrufu sağlayan bir yöntemdir. Çünkü kablodan plastik izolatörlerin çıkarılmaması durumunda, bakır eritme sırasında ekstra işlem gerektirir. Hemen tüketime hazır soyulmuş bakır, hurdacı ve geri dönüşüm tesisleri için caziptir. Yenisahra’da, özellikle eski konutların yenilenmesi sırasında çok damarlı iç tesisat kabloları soyularak bakır hammaddeye dönüştürülebilir.

Antigron (NYM) Kablo

Antigron kablo (diğer adıyla NYM kablo), yüksek izolasyonlu, tek veya çok telli bakır iletkenlerden oluşan bir alçak gerilim kablosudur. Nemli ve ıslak ortamlarda sıva üstü veya sıva altı kullanıma uygundur; yangın ve patlama riski taşıyan depolarda, fabrikalarda ve binaların ana elektrik hatlarında yaygın olarak tercih edilir. Yapısında birden fazla telli bakır iletken bulunur ve özel PVC esaslı termoplastik yalıtkan ile izole edilmiştir. Antigron kablonun dış katmanı genellikle ek koruma sağlayan çift katlı bir PVC kılıftan oluşur. Bu nedenlerle Antigron kablo, sağlam dış izolasyonu ve yüksek bakır oranı sayesinde hurda piyasasında değerli bir konuma sahiptir.

Hurda olarak Antigron kablo, içindeki yüksek saflıktaki bakırdan dolayı diğer kablolarla kıyaslandığında yüksek fiyatlıdır. Enerji santralleri, büyük tesisler veya yüksek güç gerektiren hatlarda kullanıldığı için kesitleri kalın olabilir. Bu sebeple hurda Antigron kablosunda iç bakır miktarı fazladır ve geri dönüşüm değeri yüksektir. Yenisahra’da büyük bir sanayi tesisi olmadığından Antigron kablo hurdası genellikle yerel inşaat veya tesisat atıklarından temin edilebilir. Örneğin ofis veya işyeri yenilemelerinde kullanılan sabit tesisat kabloları içinde Antigron varsa, bu kabloların hurdaya ayrılması beklenir. Hurda döküm sahaları bu tür kabloları alırken, kaliteye göre değişen fiyatlar öder ve içlerindeki bakır telleri ayrıştırarak geri kazanırlar.

TTR Kablo

TTR kablo (“Termoplastik-Termoplastik-Reçine”), çok telli ince bakır iletkenlerden oluşan, esnek yapılı bir alçak gerilim kablodur. Kabloyu tanımlayan “çok telli” özelliği, her damarda birden fazla ince (saç teli kalınlığında) bakır telin bulunmasıdır. Teller önce küçük gruplar halinde PVC ile izole edilip bir araya getirilir, daha sonra tüm tel demeti yine PVC ya da kauçuk dış kılıfla kuşatılır. Bu çok katmanlı yapı sayesinde TTR kablolar, uzatma kablosu, ev aletleri ve hareketli makinelerin bağlantılarında kullanılmak üzere esnek bir kablo türü olarak tasarlanmıştır. Geniş kullanım alanı sayesinde, şantiyelerde veya ev tadilatlarında sıkça rastlanır.

Hurda olarak TTR kablo, içindeki ince teller nedeniyle diğer kalın tek damarlı kablolara göre işlenmesi daha karmaşıktır. Mekanik soyma cihazları çok ince telleri ayırmakta zorlanır; genellikle bu kablolar kırma (granülasyon) makinelerinde plastikten ayrıştırılır. TTR kablo hurdası genellikle “kırkambar” (karışık ince telli bakır) sınıfında değerlendirilir. Yenisahra’da ev ve işyeri tadilatlarında kaldırılan birçok eski kablo muhtemelen bu TTR türünden olabilir. Eski elektrikli aletlerin kabloları veya uzatma kabloları da hurdacı pazarlığına girer; tüm bu tellerin bakırları geri dönüşüm sürecine dahil edilir. İnce teller olduğundan oksidasyon riski yüksektir, bu yüzden TTR bakırın hurdada parlak kalması zordur, dolayısıyla fiyatı soyma bakıra göre daha düşüktür.

Tek Damar (Kalın İç Tesisat) Kablo

Tek damarlı kalın iç tesisat kablosu genellikle binaların ana dağıtım hatlarında ve pano bağlantılarında kullanılır. Tek bir kalın bakır iletkenden oluşur ve yüksek akım taşıma kapasitesine sahiptir. PVC gibi yalıtkan bir kılıfla kaplanmış bu kablo türü, priz hatları, büyük cihaz hatları ve aydınlatma şebekesi gibi kritik uygulamalarda görev alır. Kalın olması sebebiyle içerisinde bol miktarda bakır bulundurur.

Hurda piyasasında tek damarlı kalın kablolar, içerdiği saf bakır oranı yüksek olduğu için değerlidir. Geri dönüşüm aşamasında kablonun dış kılıfı soyularak sadece bakır tel geri kazanılır; bu saf bakır “soyulmuş bakır” sınıfında kabul edilir. Yenisahra’da apartmanlarda ana besleme hattı ve dağıtım panolarındaki kablolar bu türe örnektir. Özellikle eski yapılarda tesisat yenilenirken bu kalın kablolar hurdaya çıkar. Kalın bakır olduğundan, kilogram başına hurda değeri yüksektir. Ancak bu kablolar binaların içinde olduğu için daha çok inşaat veya tadilat aşamasında elde edilir.

Yer Altı Enerji Kablosu

Yer altı enerji kablosu, elektrik enerjisini yer altında iletmek için tasarlanmış yüksek korumalı bir güç kablosudur. Toprağın ve nemin zorlu koşullarına dayanıklı olacak şekilde çok katmanlı bir yapıya sahiptir. İletken kısmı bakır veya alüminyum olabilir; genellikle birden fazla damarlı ve yüksek kesitli üretilir. Dışında mekanik darbeye karşı koruma sağlayan çelik tel veya bantlardan oluşan zırhlama bulunur. Su, toprak basıncı ve kimyasallara karşı dayanıklı PVC veya kurşun kılıflarla çevrilidir. Bu özellikler sayesinde yer altı enerji kabloları, şehir şebekelerinde veya fabrikalar arasında güvenli elektrik bağlantısı için kullanılır.

Hurda kablo olarak yer altı enerji kabloları oldukça değerlidir; çünkü hem çok miktarda bakır hem de çelik zırh içerir. Geri dönüşüm tesislerinde önce dış koruyucu katmanlar soyulur, ardından bakır teller ve çelik parçalar ayrıştırılır. Elde edilen bakır saflaştırılırken, çelik kırpıntılar ayrıca hurda demir olarak satılır. Yenisahra düz bir yerleşim bölgesinde olduğundan, yer altı enerji kablosu hurdası genellikle büyük altyapı projeleri veya yenileme çalışmalarından sonra elde edilebilir. Örneğin mahallede yapılan altyapı iyileştirmelerinde ya da tesis yenilemelerinde eski yer altı kabloları kesilerek toplanabilir. Yüksek bakır içerikleri nedeniyle bu kabloların hurda fiyatı, iç tesisat kablolarına kıyasla genelde daha yüksektir.

Karışık (Kırkambar) Kablo

Karışık kablo ya da halk arasındaki adıyla kırkambar kablo, belirli bir türe ayrılmamış, farklı cins ve kalınlıklardaki hurda kabloların genel adıdır. İçinde TTR kablo, Antigron kablo, tesisat kablosu, telefon kablosu vb. çeşitli türler bir arada bulunabilir. Karışık kablonun hurdası tek bir kategoriye girmediği için değeri değişkendir. İçindeki toplam bakır miktarı net olarak bilinmez; bu yüzden genelde sınıflandırılmış kablo hurdalarından daha düşük fiyatla işlem görür. Geri dönüşüm tesisleri bu karışık kabloları alıp önce türlerine ayırır. Örneğin kalın teller soyulup soyma bakır, ince teller ayrı işleme gönderilir.

Yenisahra’da karışık kablolar genellikle evsel veya küçük ticari atıklardan çıkar. Eski ev aletleri, hurda elektroniğe ait kablolar veya karma inşaat atıkları karışık kablo hurdası oluşturabilir. Bir hurdacı bu tip kabloları topladığında, genellikle ön işleme (kırma, granülasyon) yaparak içindeki bakır telleri plastikten ayırır. Elde edilen bakır da yine hurda olarak değerlendirilir. Karışık kablo, özellikle sokak kenarı inşaat çöpleri veya toplama noktalarından toplanır; Yenisahra’daki dönüşüm inşaatlarından ve ev tadilatlarından çıkan kabloların bir kısmı karışık hurda olabilir. Kırkambarın hurda değeri içindeki bakır oranına göre değişir ve genellikle tasnif edilmiş hurda kablolara göre daha düşüktür.

PTT (Telefon) Kablosu

PTT kablosu, eski Telekom altyapısında kullanılan çok telli telefon/iletişim kablosudur. Genellikle çok sayıda ince bakır tel içerir ve sokaklara çekilen kalın boru içinden geçirilmiştir. Türkiye’de telekomünikasyon piyasasının PTT aşamasında döşenmiş bu kablolar, zaman içinde fiber optik ve yeni teknolojilerle değiştirildiği için hurdaya çıkmıştır. Telefon kabloları hurdaya ayrıldığında, içlerindeki ince bakır teller geri kazanılır; kablolar genellikle yüzlerce küçük teldir.

Yenisahra’da eski PTT telefon kablolarının kaldırılması büyük ölçekte olmayabilir, ancak bina ve sokak içi altyapı çalışmaları sırasında parça parça karşılaşılabilir. Örneğin yeni fiber altyapı döşenirken eski bakır telefon kabloları kesilip çıkartılabilir. Telefon kablosu hurdası, çok tel içerdiği için genellikle eritme işleminden önce kırkambar kablo sınıfına dahil edilir. Bu kablolar, içlerindeki bakır miktarı sayesinde geri dönüşüm tesislerinde değerlendirilir.

Fare Yemez Kablo

Fare yemez kablo, özellikle kemirgenlerin kabloyu kemirmesini önleyecek biçimde tasarlanmış bir kablo türüdür. Dış kılıfı, farelerin diş geçişini zorlaştıran sert veya kimyasal olarak caydırıcı malzemeler içerir. Tarımsal alanlar, altyapı projeleri veya büyük tesislerde kemirgen riski yüksek yerlerde kullanılır. Örneğin dış mekan aydınlatma sistemleri veya trafo merkezleri gibi ortamlar fare yemez kablo ile donatılabilir.

Hurdaya ayrıldığında fare yemez kablo genellikle normal bakır veya alüminyum kablo sınıfında işlem görür. Özel kaplaması geri dönüşüm aşamasında önce fiziksel veya kimyasal işlemle ayrılır; geriye kalan metal teller normal kablo hurdası gibi işlenir. Yenisahra düz bir yerleşim alanı olduğundan fare yemez kablo kullanımı sınırlı olabilir; ancak okul bahçesi gibi açık alanlar veya eski trafo ünitelerinden çıkabilen parçalar olabilir. Hurda sektöründe bu kablolar da tipine göre bakır veya alüminyum içeriği üzerinden fiyatlandırılır.

Yanık Kablo

Yanık bakır kablo, kablo hurdasından bakırı çıkarmak amacıyla plastik izolasyonun yakılması sonucu oluşan hurda türüdür. Tarihsel olarak bazen bilinçsizce uygulanmış bu yöntemde, kablonun izolasyonu yakılır ve geride kalan bakır toplanır. Ancak yüksek ısıya maruz kalan bakır yüzeyinde oksit tabakası oluşur ve parlak kırmızılığını kaybeder. Bu nedenle yanmış bakırın saflık derecesi soyulmuş bakıra göre düşüktür. Ayrıca kablonun yakılması çevre ve insan sağlığı açısından son derece zararlıdır. Modern geri dönüşüm tesisleri artık bu yöntemi kullanmaz; mekanik soyma ve kırma ile kablolar bertaraf edilir.

Yenisahra’da yanmış kablo metodu genel olarak terk edilmiştir. Ancak eskiden depoda veya atölyelerde uygunsuz yöntemlerle yakılmış kablo kalıntıları bulunabilir. Hurda piyasası yanık kabloları, daha düşük fiyatlı bir hurda grubu olarak değerlendirir. Geri dönüşüm tesisleri, yanmış kabloları da erittikten sonra oksitli yüzeyini temizleyerek saf bakırı ayırır. Yüksek sıcaklığa bağlı kalitenin azalması, hurda değeri düşürür. Bu yüzden Yenisahra’da kaliteli hurda bakır elde etmek için kabloların mekanik yöntemlerle temizlenmesi tercih edilir.

Yenisahra Mahallesi, ulaşım altyapısı ve konumu sayesinde İstanbul içinden hurda kablo toplamak için uygun bir noktada yer almaktadır. Semtte büyük sanayi bölgeleri bulunmamakla birlikte, konut ve işyeri dönüşümleri, mevcut altyapı çalışmaları ve oto servis bölgesi gibi nedenlerle çeşitli kablo hurdaları ortaya çıkabilir. Soyulmuş bakır, Antigron, TTR, tek damarlı iç tesisat, yer altı enerji, karışık, PTT telefon ve fare yemez kablo gibi hurda kablo türleri, Yenisahra’da değerlendirilebilecek başlıca kategori ve niteliklerdedir. Bu hurdaların geri dönüşüme kazandırılması, hem bölgedeki atık yönetimi açısından önemli bir kazanım hem de doğal kaynakların korunması bakımından yararlı olacaktır.